Sommaire • Περιεχόμενα
- Introduction • Εισαγωγή
- 1. Entrer en hiver • 1. Είσοδος στον χειμώνα
- 2. Toussaint et fête des morts • 2. Άγιοι Πάντες και μνήμη των νεκρών
- 3. La communion des saints • 3. Η κοινωνία των Αγίων
- 4. La Sangha subtile • 4. Η λεπτή Σάνγκα
- 5. Communion et Sangha • 5. Κοινωνία και Σάνγκα
- Gréco-bouddhisme et philosophie grecque • Ελληνοβουδισμός και ελληνική φιλοσοφία
- 6. Le geste du Recueillement • 6. Η πράξη της Περισυλλογής
- 7. Méditation pour les vivants et les morts • 7. Διαλογισμός για ζωντανούς και νεκρούς
- 8. Créer pour garder la mémoire vivante • 8. Δημιουργία για τη ζωντανή μνήμη
- 9. Du Recueillement à la Gestation • 9. Από την Περισυλλογή στην Κυοφορία
- Repères pour approfondir • Πηγές και σύνδεσμοι
Introduction — La mémoire du vivant
Première des Huit Fêtes du Vivant — Seuil symbolique de l’hiver, fête de la mémoire, de la présence intérieure et de la communion.
La lumière diminue, les feuilles tombent, les formes extérieures se dépouillent. Une part de la vie devient moins visible.
L’attention se tourne alors vers l’intériorité, la mémoire et ceux qui nous ont précédés.
Le geste de cette fête est simple et essentiel : SE SOUVENIR.
Le Recueillement ne signifie pas se détourner de la vie. Il consiste à reconnaître ce qui demeure lorsque certaines formes disparaissent.
Εισαγωγή — Η μνήμη του ζωντανού κόσμου
Η πρώτη από τις Οκτώ Γιορτές του Ζωντανού Κόσμου σηματοδοτεί ένα συμβολικό κατώφλι: την είσοδο στον χειμώνα, την εποχή της μνήμης, της εσωτερικής παρουσίας και της πνευματικής κοινωνίας.
Το φως λιγοστεύει, τα φύλλα πέφτουν, οι εξωτερικές μορφές απογυμνώνονται. Ένα μέρος της ζωής γίνεται λιγότερο ορατό.
Η προσοχή στρέφεται προς τον εσωτερικό κόσμο, τη μνήμη και εκείνους που προηγήθηκαν από εμάς. Η ουσιαστική πράξη αυτής της γιορτής είναι: ΝΑ ΘΥΜΟΜΑΣΤΕ.
Η Περισυλλογή δεν σημαίνει απομάκρυνση από τη ζωή. Σημαίνει να αναγνωρίζουμε εκείνο που παραμένει όταν ορισμένες μορφές εξαφανίζονται.
1. Entrer en hiver — Quand la vie se retire vers l’intérieur
Le 1er novembre n’est pas le commencement astronomique de l’hiver : dans le cycle des Huit Fêtes du Vivant, il en marque l’entrée symbolique. Le solstice du 21 décembre en sera le cœur. Entre les deux, le monde végétal se dépouille, les nuits gagnent du terrain et l’être humain est invité à changer de rythme.
L’hiver est associé ici à l’Eau et à la Terre. La Terre accueille feuilles et graines ; l’Eau pénètre les profondeurs, nourrit les racines, conserve une promesse de vie sous les apparences du repos. Les formes se retirent, mais le vivant poursuit son œuvre secrète.
Le Recueillement naît de cette leçon de la nature. Nous ne possédons pas la vie en la retenant dans ses formes. Nous pouvons, en revanche, en accueillir les traces, les liens, les transmissions et les mystères.
1. Είσοδος στον χειμώνα — Όταν η ζωή στρέφεται προς τα μέσα
Η 1η Νοεμβρίου δεν αποτελεί την αστρονομική αρχή του χειμώνα. Στον κύκλο των Οκτώ Γιορτών του Ζωντανού Κόσμου σηματοδοτεί τη συμβολική είσοδο σε αυτόν. Το χειμερινό ηλιοστάσιο, στις 21 Δεκεμβρίου, θα είναι η καρδιά της εποχής.
Στο δικό μας σύστημα συμβόλων, ο χειμώνας συνδέεται με το Νερό και τη Γη. Η Γη υποδέχεται τα φύλλα και τους σπόρους· το Νερό διεισδύει στα βάθη και τρέφει τις ρίζες. Κάτω από την επιφανειακή ακινησία, το ζωντανό συνεχίζει τη μυστική εργασία του.
Η Περισυλλογή γεννιέται από αυτό το μάθημα της φύσης. Δεν κατέχουμε τη ζωή κρατώντας τις μορφές της αμετάβλητες. Μπορούμε όμως να δεχθούμε τα ίχνη, τις σχέσεις, όσα μας μεταδόθηκαν και τα μυστήριά της.
2. Toussaint et fête des morts — Deux journées, un même horizon
Dans le calendrier catholique, le 1er novembre, la Toussaint, célèbre tous les saints, connus ou inconnus : ceux et celles dont la vie s’est ouverte à l’amour de Dieu, au-delà de la seule liste des personnes canonisées. La fête regarde la sainteté comme vocation et comme promesse.
Le 2 novembre, la commémoration de tous les fidèles défunts invite à faire mémoire des morts et à prier pour eux. Il importe de distinguer ces deux journées, même si les familles se rendent souvent au cimetière dès la Toussaint. L’une célèbre la plénitude de la vie en Dieu ; l’autre confie les défunts à la miséricorde et à l’espérance.
Ces dates rencontrent aussi l’ancien imaginaire de Samain, fête de passage dans les traditions celtiques. Les origines historiques ne sont pas identiques et n’ont pas à être confondues. Mais ces célébrations font entendre, chacune dans son langage, une question humaine profonde : que devient notre relation aux êtres aimés lorsque leur présence visible s’efface ?
Une précision importante pour la Grèce : dans la tradition orthodoxe, la Toussaint est célébrée le dimanche suivant la Pentecôte et les défunts font notamment l’objet des Psychosábbata, samedis des âmes. Nous ne confondons donc pas la date catholique occidentale du 1er novembre avec le calendrier liturgique grec : elle sert ici de seuil symbolique commun à notre roue des huit fêtes.
2. Άγιοι Πάντες και μνήμη των νεκρών — Δύο ημέρες, ένας ορίζοντας
Στο καθολικό ημερολόγιο, η 1η Νοεμβρίου είναι η εορτή των Αγίων Πάντων, γνωστών και αγνώστων. Στις 2 Νοεμβρίου ακολουθεί η μνήμη όλων των κεκοιμημένων πιστών: οι ζωντανοί θυμούνται τους νεκρούς και προσεύχονται γι’ αυτούς.
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδας, η Κυριακή των Αγίων Πάντων εορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή, ενώ τα Ψυχοσάββατα αποτελούν ιδιαίτερες ημέρες προσευχής για τους κεκοιμημένους. Επομένως, η 1η Νοεμβρίου δεν παρουσιάζεται εδώ ως ελληνική λειτουργική εορτή, αλλά ως συμβολικό κατώφλι της δικής μας εποχικής πρότασης.
Η ίδια περίοδος θυμίζει και το παλαιό κελτικό Σαμάιν, μια γιορτή μετάβασης. Δεν πρόκειται για ταυτόσημες ιστορικές παραδόσεις, αλλά για διαφορετικές απαντήσεις σε ένα βαθύ ανθρώπινο ερώτημα: τι γίνεται με τη σχέση μας προς τους αγαπημένους, όταν χάνεται η ορατή παρουσία τους;
3. La communion des saints — Une communauté plus vaste que la mort
La tradition chrétienne répond par un enseignement central du Credo : la communion des saints. Dans le Christ, les croyants ne sont pas des destinées isolées. Ceux qui vivent sur la terre, ceux qui sont morts et ceux que la tradition reconnaît dans la gloire de Dieu appartiennent à une même communion spirituelle.
Cette communion n’est pas seulement le souvenir affectueux des absents. Elle est comprise, dans la foi chrétienne, comme une solidarité vivante : prier les uns pour les autres, intercéder, offrir, demander pardon, porter ensemble le poids et la joie de l’existence. La mort n’est pas pensée comme la victoire définitive de la séparation.
Il s’agit bien de communion des saints, plutôt que de « communication » au sens de messages échangés avec les morts. La prière chrétienne n’a pas besoin de promettre des manifestations extraordinaires : elle affirme d’abord que l’amour a une profondeur que l’absence physique n’épuise pas.
Ainsi le recueillement peut devenir un acte d’amour. Prononcer un nom, allumer une lumière, déposer une fleur, chanter, se recueillir devant une tombe : de tels gestes ne ramènent pas le passé à la vie ordinaire, mais ils ouvrent notre présent à une fidélité.
3. Η κοινωνία των Αγίων — Μια κοινότητα ευρύτερη από τον θάνατο
Η χριστιανική παράδοση απαντά με μια κεντρική διατύπωση του Συμβόλου της Πίστεως: την κοινωνία των Αγίων. Εν Χριστώ, οι άνθρωποι δεν είναι απομονωμένα πεπρωμένα. Η ζωή της Εκκλησίας νοείται ως κοινωνία των ζωντανών, των κεκοιμημένων και των αγίων που βρίσκονται στη δόξα του Θεού.
Αυτή η κοινωνία δεν περιορίζεται στην τρυφερή ανάμνηση των απόντων. Μέσα στη χριστιανική πίστη περιλαμβάνει προσευχή, μεσιτεία, αλληλεγγύη, συγχώρηση και ελπίδα. Ο θάνατος δεν θεωρείται η οριστική νίκη του χωρισμού.
Μιλάμε για κοινωνία των Αγίων, όχι για υποσχέσεις ανταλλαγής μηνυμάτων με τους νεκρούς. Η προσευχή μπορεί να εκφράζει την πεποίθηση ότι η αγάπη έχει βάθος που η φυσική απουσία δεν εξαντλεί.
Ένα όνομα που προφέρεται, ένα κερί που ανάβει, ένα λουλούδι που αφήνεται σε έναν τάφο ή ένα τραγούδι μπορούν να γίνουν πράξεις πιστότητας. Έτσι η Περισυλλογή μεταμορφώνεται σε πράξη αγάπης.
4. La Sangha subtile — La communauté invisible de l’Éveil
Dans le bouddhisme, la Sangha est l’un des Trois Joyaux, avec le Bouddha et son enseignement, le Dharma. Le mot désigne notamment la communauté des pratiquants et, dans un sens spirituel plus précis, l’Ārya Sangha : la noble communauté de ceux qui ont réalisé les étapes de l’Éveil.
Cette dernière dimension permet de comprendre ce que nous proposons de nommer ici, dans une interprétation contemplative christiano-bouddhiste, la Sangha subtile : non une institution nouvelle ni une doctrine commune à toutes les écoles, mais la perception d’une communauté spirituelle qui déborde notre cercle immédiatement visible.
Les bouddhas, les bodhisattvas, les maîtres, les éveillés et les lignées de transmission ne sont pas seulement des figures rangées dans une histoire passée. Leurs enseignements continuent à nous soutenir ; leur exemple agit encore ; leur compassion peut devenir notre propre manière d’habiter le monde. Le lien à la lignée se cultive dans la pratique et la gratitude.
Thích Nhất Hạnh a donné à cette relation une forme particulièrement accessible : retrouver nos ancêtres biologiques et spirituels en nous, les accueillir et pratiquer avec eux, plutôt que nous imaginer séparés de tout ce qui nous a précédés. La pratique du « toucher de la Terre » peut devenir une manière sensible de vivre l’inter-être.
D’autres écoles bouddhiques proposent des cérémonies pour les défunts, des offrandes et des dédicaces de mérites. Au Japon, Obon honore les ancêtres à une autre période de l’année. Là encore, les gestes et les interprétations varient selon les traditions.
4. Η λεπτή Σάνγκα — Η αθέατη κοινότητα της Αφύπνισης
Στον βουδισμό, η Σάνγκα (Saṅgha) είναι ένα από τα Τρία Πολύτιμα Πετράδια, μαζί με τον Βούδα και το Ντάρμα. Σημαίνει την κοινότητα των ασκούμενων και, με μια ειδικότερη πνευματική έννοια, την Άρια Σάνγκα (Ārya Saṅgha): την ευγενή κοινότητα όσων έχουν πραγματώσει στάδια της Αφύπνισης.
Στη δική μας χριστιανοβουδιστική προσέγγιση προτείνουμε την έκφραση «λεπτή Σάνγκα» για να υποδηλώσουμε μια πνευματική κοινότητα που ξεπερνά τον άμεσα ορατό μας κύκλο. Δεν πρόκειται για νέο θεσμό ούτε για διδασκαλία κοινή σε όλες τις βουδιστικές σχολές.
Οι Βούδες, οι μποντισάτβα, οι δάσκαλοι και οι γραμμές μετάδοσης δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν. Η διδασκαλία τους μπορεί ακόμη να μας στηρίζει· το παράδειγμά τους μας εμπνέει· η συμπόνια τους μπορεί να αποκτήσει ζωή στις δικές μας πράξεις.
Ο Θιχ Νατ Χαν ενθάρρυνε τους μαθητές του να αναγνωρίζουν μέσα τους τόσο τους βιολογικούς όσο και τους πνευματικούς προγόνους τους. Η πρακτική του «αγγίγματος της Γης» μας καλεί να βιώσουμε τη βαθιά αλληλεξάρτηση των γενεών.
Υπάρχουν επίσης βουδιστικές τελετές αφιερωμένες στους νεκρούς, προσφορές και αφιερώσεις της αρετής των καλών πράξεων. Το ιαπωνικό Ομπόν, για παράδειγμα, τιμά τους προγόνους σε διαφορετική εποχή του χρόνου. Τα έθιμα και οι ερμηνείες ποικίλλουν ανάλογα με την παράδοση.
5. Communion des saints et Sangha subtile — Un dialogue sans confusion
Le rapprochement est fécond, mais il faut garder leur vérité propre à chacune des voies. La communion des saints s’inscrit dans la foi au Christ, à la résurrection et à l’unité de son Corps. L’Ārya Sangha appartient à l’enseignement bouddhique sur l’Éveil, le Dharma et la libération. Ce ne sont ni les mêmes croyances ni une même conception de l’après-mort.
Pourtant, toutes deux peuvent nous apprendre à sortir de l’illusion d’une existence entièrement séparée. Nous recevons une vie, des paroles, des gestes et des enseignements qui nous dépassent. La présence de ceux qui nous ont formés peut se prolonger comme inspiration, soutien intérieur et responsabilité.
Dans le langage chrétien, ce lien s’approfondit comme Agapè, l’amour de communion. Dans le langage bouddhique, il se déploie comme Maitrī, bienveillance, et Karuṇā, compassion. Ce ne sont pas des mots interchangeables ; ils peuvent cependant devenir des portes différentes vers une même exigence vécue : ne pas cesser d’aimer.
C’est le sens de notre démarche christiano-bouddhiste : non pas effacer les différences, mais laisser les traditions se rencontrer dans l’expérience intérieure, la prière, la méditation et les fruits concrets de la compassion.
Gréco-bouddhisme — La philosophie grecque dans le dialogue des traditions
À Athènes, la réflexion prend une profondeur supplémentaire : la mémoire de la philosophie grecque peut entrer en conversation avec la tradition bouddhique, à partir d’un héritage historique réel, celui du gréco-bouddhisme.
Après les conquêtes d’Alexandre, les mondes hellénistiques ont rencontré des traditions bouddhiques en Asie centrale et dans le nord-ouest du sous-continent indien. L’art du Gandhāra porte la marque de certaines influences hellénistiques ; les Questions de Milinda (Milindapañha) mettent en scène le dialogue entre le roi indo-grec Ménandre et le moine Nāgasena. L’ensemble ne prouve pas l’existence d’une doctrine commune, mais témoigne de rencontres et de circulations culturelles.
Pour notre fête, la mnḗmē, mémoire grecque, l’anámnēsis, réminiscence philosophique chez Platon, et la présence attentive bouddhique (sati, smṛti) peuvent être mises en dialogue. Elles ne signifient pas la même chose : la réminiscence platonicienne concerne la connaissance, tandis que l’attention bouddhique n’est pas le simple rappel du passé. C’est précisément cette différence qui rend le dialogue créatif.
Dans le cadre d’Athènes, capitale symbolique de la Civilisation de l’Amour, la philosophie grecque propose l’interrogation, le discernement et la conversation ; le christianisme, la communion et l’espérance de la résurrection ; le bouddhisme, l’attention, la compassion et l’interdépendance. Chaque tradition conserve sa singularité, et toutes peuvent contribuer à une culture de la mémoire vivante.
5. Κοινωνία των Αγίων και λεπτή Σάνγκα — Ένας διάλογος χωρίς σύγχυση
Ο παραλληλισμός είναι γόνιμος, αλλά κάθε δρόμος πρέπει να διατηρεί τη δική του αλήθεια. Η κοινωνία των Αγίων συνδέεται με την πίστη στον Χριστό, την Ανάσταση και την ενότητα του Σώματός Του. Η Άρια Σάνγκα ανήκει στη βουδιστική διδασκαλία για την Αφύπνιση, το Ντάρμα και την απελευθέρωση. Δεν πρόκειται ούτε για την ίδια μεταφυσική ούτε για την ίδια αντίληψη της μεταθανάτιας ζωής.
Και όμως, και οι δύο παραδόσεις μπορούν να μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε την αυταπάτη μιας ολοκληρωτικά χωριστής ύπαρξης. Λαμβάνουμε τη ζωή μας μέσα από τις σχέσεις, τις λέξεις και τα έργα άλλων ανθρώπων.
Στη χριστιανική γλώσσα, η αγάπη της κοινωνίας ονομάζεται Αγάπη. Στον βουδισμό καλλιεργούνται η μαϊτρί (φιλική καλοσύνη) και η καρούνα (συμπόνια). Οι έννοιες δεν είναι ταυτόσημες· μπορούν όμως να ανοίξουν διαφορετικούς δρόμους προς μια κοινή έμπρακτη απαίτηση: να μη σταματούμε να αγαπούμε.
Αυτό επιδιώκει η χριστιανοβουδιστική μας αναζήτηση: όχι την κατάργηση των διαφορών, αλλά μια συνάντηση μέσα από την εσωτερική εμπειρία, την προσευχή, τον διαλογισμό και την πραγματική συμπόνια.
Ελληνοβουδισμός — Η ελληνική φιλοσοφία στη συνάντηση των παραδόσεων
Η Αθήνα προσφέρει μια ακόμη πύλη προς αυτή τη συνομιλία: τη μνήμη της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και την ιστορική εμπειρία του ελληνοβουδισμού.
Μετά τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ελληνιστικοί πολιτισμοί ήρθαν σε επαφή με τις βουδιστικές παραδόσεις στην Κεντρική Ασία και τη βορειοδυτική Ινδία. Η τέχνη της Γανδάρα φανερώνει μορφές ελληνιστικής επίδρασης στη βουδιστική εικονογραφία. Οι Ερωτήσεις του Μιλίνδα (Milindapañha) παρουσιάζουν τον διάλογο του Ινδοέλληνα βασιλιά Μενάνδρου με τον μοναχό Ναγκασένα.
Η συνάντηση αυτή δεν αποδεικνύει ότι ο βουδισμός και η ελληνική φιλοσοφία αποτελούσαν μία διδασκαλία. Φανερώνει όμως ότι η αναζήτηση της σοφίας μπορούσε ήδη να περάσει από τα σύνορα των πολιτισμών.
Για τη Γιορτή της Περισυλλογής, η ελληνική μνήμη (μνήμη), η πλατωνική ανάμνηση (ἀνάμνησις) και η βουδιστική επίγνωση (sati, smṛti) μπορούν να ανοίξουν μια δημιουργική φιλοσοφική συζήτηση. Η πλατωνική ανάμνηση αφορά τη γνώση της αλήθειας και δεν ταυτίζεται με τη μνήμη των νεκρών. Ούτε η βουδιστική επίγνωση είναι απλή αναπόληση του παρελθόντος. Ακριβώς οι διαφορές τους καθιστούν τον διάλογο γόνιμο.
Στην προοπτική της Αθήνας ως συμβολικής πρωτεύουσας του Πολιτισμού της Αγάπης, η ελληνική σκέψη προσφέρει τον διάλογο, το ερώτημα και τη φιλοσοφική διάκριση. Ο χριστιανισμός προσφέρει την κοινωνία και την ελπίδα της Ανάστασης. Ο βουδισμός προσφέρει την καλλιέργεια της επίγνωσης, τη συμπόνια και την αλληλεξάρτηση. Καμία φωνή δεν χρειάζεται να σιγήσει για να ακουστούν οι άλλες.
6. Le geste du Recueillement — Se souvenir
La Fête du Recueillement peut être célébrée seul, en famille, entre amis, dans une communauté croyante ou dans un cadre ouvert aux différentes convictions. Elle n’impose aucune croyance sur le devenir des morts. Elle propose une manière de rendre visibles les liens qui continuent de nous habiter.
- Marcher dans la saison. Faire une lente promenade parmi les arbres dépouillés, au jardin, en forêt ou jusqu’au cimetière. Regarder une feuille tombée, une racine, un arbre encore debout.
- Préparer un lieu de mémoire. Disposer sur une table une bougie, une coupe d’eau, une pierre ou un peu de terre et, si on le souhaite, un portrait ou un objet reçu d’un disparu.
- Nommer. Dire à voix haute les prénoms des personnes dont on désire honorer la mémoire. Laisser aussi une place à ceux dont personne ne prononce plus le nom.
- Faire silence. S’asseoir quelques minutes, respirer, accueillir le souvenir sans le forcer. Dans une pratique chrétienne, prier pour les défunts ; dans une pratique bouddhique, leur dédier une aspiration ou le mérite d’un acte bienveillant.
- Reconnaître ce qui demeure. Évoquer une parole, une œuvre, une vertu ou un geste reçu. Même une relation blessée peut inviter à discerner ce que l’on ne souhaite plus reproduire.
- Transmettre. Achever la célébration par un acte tourné vers les vivants : écrire une mémoire, raconter une histoire, visiter une personne seule, offrir un repas, prendre soin d’un lieu ou accomplir un geste de paix.
Le cœur de cette célébration n’est pas l’accumulation des symboles. Il est dans la qualité de la présence : se souvenir, remercier, confier, transmettre.
6. Η πράξη της Περισυλλογής — Να θυμόμαστε
Αυτή η γιορτή μπορεί να πραγματοποιηθεί από έναν άνθρωπο μόνο, σε μια οικογένεια, με φίλους ή σε μια κοινότητα με διαφορετικές πεποιθήσεις. Δεν απαιτεί κοινή άποψη για τη ζωή μετά τον θάνατο.
1. Περίπατος στην εποχή. Περπατήστε αργά ανάμεσα σε γυμνά δέντρα, σε έναν κήπο, ένα δάσος ή ένα κοιμητήριο. Παρατηρήστε ένα πεσμένο φύλλο, μια ρίζα, ένα δέντρο που στέκεται ακόμη.
2. Ένας τόπος μνήμης. Τοποθετήστε πάνω σε ένα τραπέζι ένα κερί, λίγο νερό, μια πέτρα ή χώμα και, αν το θέλετε, μια φωτογραφία ή ένα αντικείμενο ενός αγαπημένου προσώπου.
3. Ονόματα. Προφέρετε τα ονόματα εκείνων των οποίων θέλετε να τιμήσετε τη μνήμη. Κρατήστε και μια σιωπή για όσους δεν θυμάται πια κανείς.
4. Σιωπή. Καθίστε, αναπνεύστε και υποδεχθείτε τη μνήμη. Ο χριστιανός μπορεί να προσευχηθεί για τους κεκοιμημένους· ο βουδιστής μπορεί να αφιερώσει την καλοσύνη ή την αρετή των πράξεών του προς όφελός τους.
5. Αναγνώριση. Θυμηθείτε έναν λόγο, ένα έργο, μια αρετή ή μια πράξη που σας μεταδόθηκε. Ακόμη και μια δύσκολη σχέση μπορεί να μας διδάξει τι δεν θέλουμε να επαναλάβουμε.
6. Μετάδοση. Ολοκληρώστε με μια πράξη για τους ζωντανούς: καταγράψτε μια ανάμνηση, επισκεφθείτε έναν μοναχικό άνθρωπο, μοιραστείτε ένα γεύμα ή προσφέρετε μια πράξη ειρήνης.
Ο πυρήνας της γιορτής δεν βρίσκεται στην πληθώρα των συμβόλων, αλλά στην ποιότητα της παρουσίας: να θυμόμαστε, να ευχαριστούμε, να εμπιστευόμαστε, να μεταδίδουμε.
7. Une méditation pour les vivants et les morts
Texte original pour la Fête du Recueillement. Il peut être dit comme prière, comme aspiration ou simplement comme parole poëtique.
À celles et ceux qui nous ont précédés,
à ceux dont nous savons le nom
et à ceux que l’oubli a recouverts,
nous offrons notre silence et notre gratitude.
Que l’amour reçu ne s’éteigne pas en nous.
Que nos blessures deviennent compréhension.
Que notre mémoire devienne compassion.
Que nul ne soit exclu de notre souhait de paix.
Dans la nuit qui grandit,
nous prenons soin de la lumière.
Dans ce qui s’efface,
nous accueillons ce qui demeure.
Le chrétien peut prolonger ces paroles par une prière au Christ et dans la communion des saints. Le bouddhiste peut les accompagner d’une méditation de bienveillance ou d’une dédicace des mérites. Celui qui ne se reconnaît dans aucune tradition peut simplement les habiter en silence.
7. Ένας διαλογισμός για ζωντανούς και νεκρούς
Πρωτότυπο κείμενο για τη Γιορτή της Περισυλλογής. Μπορεί να απαγγελθεί ως προσευχή, ευχή ή ποιητικός λόγος.
Σε εκείνους που προηγήθηκαν από εμάς,
σε όσους γνωρίζουμε το όνομα
και σε όσους σκέπασε η λήθη,
προσφέρουμε τη σιωπή και την ευγνωμοσύνη μας.
Ας μη σβήσει μέσα μας η αγάπη που λάβαμε.
Ας μεταμορφωθούν οι πληγές μας σε κατανόηση.
Ας γίνει η μνήμη μας συμπόνια.
Ας μην αποκλείεται κανείς από την ευχή μας για ειρήνη.
Μέσα στη νύχτα που μεγαλώνει,
φροντίζουμε το φως.
Μέσα σε ό,τι χάνεται,
υποδεχόμαστε ό,τι παραμένει.
Ο χριστιανός μπορεί να συνεχίσει με προσευχή προς τον Χριστό μέσα στην κοινωνία των Αγίων. Ο βουδιστής μπορεί να προσθέσει διαλογισμό καλοσύνης ή αφιέρωση της αρετής των πράξεών του. Κάποιος που δεν ανήκει σε καμία θρησκεία μπορεί απλώς να σταθεί μέσα στη σιωπή.
8. Créer pour garder la mémoire vivante
Le Recueillement est aussi une fête de la création. Il peut susciter un livre de mémoire familiale, un arbre des transmissions, un poème pour une personne disparue, une veillée de lecture et de musique, une œuvre réalisée ensemble, une promenade où les générations racontent un paysage.
Créer ne consiste pas ici à embellir artificiellement la mort. C’est chercher une forme juste pour ce qui nous a été confié, afin que la mémoire ne devienne ni oubli ni enfermement. Un souvenir vivant change notre façon de vivre et d’aimer aujourd’hui.
8. Δημιουργία — Για να παραμένει ζωντανή η μνήμη
Η Περισυλλογή είναι και γιορτή της δημιουργίας. Μπορεί να εμπνεύσει ένα οικογενειακό βιβλίο μνήμης, ένα γενεαλογικό δέντρο πνευματικών επιρροών, ένα ποίημα για έναν άνθρωπο που έφυγε, μια βραδιά ανάγνωσης και μουσικής, ένα συλλογικό έργο ή έναν περίπατο όπου οι γενιές αφηγούνται τη σχέση τους με ένα τοπίο.
Δεν πρόκειται να ωραιοποιήσουμε τον θάνατο. Αναζητούμε μια αληθινή μορφή για όσα μας έχουν εμπιστευθεί, ώστε η μνήμη να μη γίνει ούτε λήθη ούτε φυλακή. Η ζωντανή μνήμη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ζούμε και αγαπούμε σήμερα.
9. Du Recueillement à la Gestation — Préparer le Cœur de l’Hiver
Le 1er novembre ouvre un temps de retrait. Le 21 décembre, au solstice d’hiver, viendra la fête de la Gestation, dont le geste est Imaginer. Entre ces deux seuils, un passage intérieur s’accomplit : il faut parfois accueillir le silence, la perte et la mémoire avant de discerner les formes nouvelles qui demandent à naître.
Le Recueillement n’est donc pas une fête tournée seulement vers le passé. Nous nous souvenons pour mieux prendre soin de ce qui peut encore advenir.
Revenir aux Huit Fêtes du Vivant — Une pédagogie saisonnière de la présence, de la création et de la Civilisation de l’Amour.
9. Από την Περισυλλογή στην Κυοφορία — Προετοιμάζοντας την καρδιά του χειμώνα
Η 1η Νοεμβρίου ανοίγει μια περίοδο εσωτερικής απόσυρσης. Στις 21 Δεκεμβρίου, στο χειμερινό ηλιοστάσιο, θα έρθει η γιορτή της Κυοφορίας, με κεντρική πράξη να φανταζόμαστε.
Ανάμεσα στα δύο αυτά κατώφλια συντελείται μια εσωτερική μετάβαση: χρειάζεται κάποτε να υποδεχθούμε τη σιωπή, την απώλεια και τη μνήμη, προτού διακρίνουμε τις νέες μορφές που ζητούν να γεννηθούν.
Η Περισυλλογή δεν στρέφεται λοιπόν μόνο προς το παρελθόν. Θυμόμαστε για να φροντίσουμε καλύτερα αυτό που μπορεί ακόμη να γεννηθεί.
Επιστροφή στις Οκτώ Γιορτές του Ζωντανού Κόσμου — Μια εποχική παιδαγωγική της παρουσίας, της δημιουργίας και του Πολιτισμού της Αγάπης.
Repères pour approfondir
Sur les fêtes chrétiennes : Toussaint et commémoration des fidèles défunts (Église catholique en France) ; Communion des saints (Église catholique en France).
Sur la transmission bouddhique : Bhikkhu Bodhi, Qu’est-il arrivé au Sangha monastique ? (distinction de l’Ārya Sangha et du Sangha visible) ; Village des Pruniers, biographie de Thích Nhất Hạnh (ancêtres et « toucher de la Terre ») ; Centre bouddhiste Shinnyo (dédicaces de mérites pour les défunts).
À lire également sur ce site : Bouddhisme et christianisme au service d’une civilisation de l’amour ; Comment fêter la Toussaint entre amis croyants et incroyants ?
Πηγές και σύνδεσμοι για περαιτέρω μελέτη
Για τη χριστιανική παράδοση: Άγιοι Πάντες και μνήμη των κεκοιμημένων · Η κοινωνία των Αγίων (Γαλλική Καθολική Εκκλησία).
Για τις βουδιστικές γραμμές μετάδοσης και τη μνήμη: Thích Nhất Hạnh, Village des Pruniers · Βουδιστικές τελετές μνήμης.
Στο ίδιο ιστολόγιο: Βουδισμός και χριστιανισμός στην υπηρεσία ενός Πολιτισμού της Αγάπης · Αθήνα, πρωτεύουσα του Πολιτισμού της Αγάπης.
